Page 297 - 7.turkiye_cevre_durum_raporu-20251219134410

lerin tahribatı ve biyolojik çeşitlilik kaybı; verimli tarım ve mera alanlarının amaç dışı kullanımı ve
usulsüz faydalanmalar, hızlı nüfus artışı ve kentleşmenin getirdiği olumsuz etkiler gerçekleşen
temel olgulardır.

Arazi tahribatı sonucunda, sadece tarım arazileri ve meralar gibi üretim alanlarında değil aynı
zamanda orman, sulak alan, bozkır ve maki/fundalık gibi doğal alanlarda da biyolojik/ekolojik
ve ekonomik olarak verimlilik azalması veya kaybı görülmektedir. Bu durum, özellikle çölleşme/
arazi tahribatından etkilenen alanlarda doğal kaynaklara bağımlı olarak yaşayan nüfusun başta
kadınlar ve gençler olmak üzere yaşam koşulları ve geçim kaynakları üzerinde olumsuz etkilere
neden olmaktadır.

Türkiye’de her yıl 642 milyon ton toprak su erozyonu sonucu yer değiştirmektedir; bu değer or-
talama olarak hektarda yıllık 8,24 ton toprak miktarına karşılık gelmektedir. Su erozyonu şiddet
sınıfları açısından ülke yüzölçümünün %60,28’sinde çok hafif, %19,13’ünde hafif, %7,93’ünde orta,
%5,97’sinde şiddetli ve %6,7’sinde çok şiddetlidir.

Su erozyonu, ülkemizde arazi kullanımı bakımından değerlendirildiğinde %53,6 ile en fazla mera
ve %38,7 ile tarım alanlarında kalanının da orman ve diğer alanlarda gerçekleştiği ÇEMGM tara-
fından belirlenmiştir. İnsan yaşamı için tarımsal faaliyetler ve hayvansal üretimin devamlılığının
sağlanması ve toprağın oluşum süreci değerlendirildiğinde 1 cm üst toprağın oluşumu için yak-
laşık 400 yıl süre gerektiği düşünüldüğünde ne kadar önemli bir doğal kaynak olduğu daha iyi
anlaşılacaktır.

Diğer etkiler özetlenecek olursa;

y Daha sıcak ve az yağışlı iklim şartları,
y Ekstrem meteorolojik olaylarda artış,
y Hidrometeorolojik afetlerde artış (sel,çığ,heyelan),

y Su kaynaklarında azalma,
y Kuraklık şiddetinde artış,
y Orman yangınlarında artış,
y Su ve toprak kalitesinin bozulması,
y Ekosistemin bozulması ve biyolojik çeşitliliğin azalması,

y Ekolojik alanlarda kayma,
y Gıda arz ve güvenliği karşımıza çıkmaktadır.

Bu nedenle çölleşme tehdidi altında olan ülkemiz çölleşme ve erozyonla mücadeleyi en ciddi
şekilde yürütmek zorunda olan ülkeler arasındadır.

ÇEMGM, erozyonda meydana gelen değişimleri “Dinamik Erozyon Modeli İzleme Sistemi (DE-
MİS)” ile izlemekte ve değerlendirmektedir. İzleme faaliyetleri neticesinde en fazla erozyonun
tarım ve mera alanlarında meydana geldiği belirlenmiştir. Bu nedenle tarım arazilerinde yapı-
lan yanlış arazi kullanımı ve tekniklerinin engellenmesi bilinçlendirme faaliyetlerinin arttırılması,
mera alanlarında yapılan erken ve aşırı otlatmanın önüne geçilmesi gerekmektedir.

Türkiye, 1946 yılından bu yana süregelen, çölleşme/arazi tahribatıyla mücadele konusunda ağaç-
landırma, erozyon kontrolü, bozuk orman alanlarının rehabilitasyonu ve mera ıslahı çalışmaları
başta olmak üzere önemli bir başarı ve deneyim elde etmiştir. Bu kapsamda, 2023 yılsonu itibari

296