Page 254 - 7.turkiye_cevre_durum_raporu-20251219134410

yapılan çalışmalar da henüz istenen düzeyde değildir. Tohumsuz bitkiler içerisinde en iyi bilinen
bitki grubu Eğreltiler (Pteridophytes)’dir. Türkiye’den tespit edilen tür ve türaltı seviyedeki eğrelti
sayısı 101 olup bunlardan sadece 3’ü endemiktir.

Tohumlu bitkilerin en ilkel grubu olan açıktohumlularda (Gymnospermler) endemizm oranı
düşüktür. Bu grupta sadece varyete ve alttür seviyesinde 5 endemik takson bulunmaktadır. To-
humlu bitkilerden çiçekli bitki grubunda (Angiospermae) endemizm oranı çok yüksek olup cins
altı taksonlarıda ilave edildiğinde toplam sayının 11.707 olduğu ve bunun 3.649’unun endemik
olduğu tespit edilmiştir. Endemizm oranı %31.82 civarındadır. Avrupa ülkeleri içerisinde endemik
tür oranı en yüksek ülke olan Yunanistan’da 1.000 civarında endemik bitkinin olduğu tespit edil-
miştir. Bu da Türkiye’nin endemik bitkiler açısından ne denli zengin olduğunu göstermektedir.

Türkiye’de yayılış gösteren endemik bitki türlerinin bir kısmı dar yayılış gösterirken bir kısmı da
geniş yayılışlıdır. Dar yayılışlı endemikler daha çok belirli dağ ve dağ silsileleri ile belirli habitatlar-
da yaşamını sürdürmektedirler. Endemizm oranı yüksek olan dağların başlıcaları Amanos Dağları,
Sandras Dağı, Bey Dağları, Bolkar ve Aladağlar, Uludağ, Kazdağı, Munzur Dağları gibi dağ silsileleri-
dir. Dağ silsileleri dışında endemizm oranı yüksek yöreler arasında Orta Toroslar (Ermenek, Gülnar,
Mut, Anamur), Antitoroslar (Maraş, Adana, Niğde), Sivas ve Çankırı çevresindeki jipsli alanlar, Tuz
Gölü çevresi, Rize ve Artvin çevresindeki yüksek dağlar, Van-Bitlis-Hakkari illerini kapsayan bölge
sayılabilir.

Endemik tohumlu bitki türleri açısından en zengin familya Papatyagiller (Compositae) olup en-
demik tür sayısı 435 kadardır. Bu familya aynı zamanda Türkiye’de en çok tür içeren familyadır.
İkinci sırayı 400 civarında endemik tür ile Baklagiller (Leguminosae) familyası alır. Bu familyada
içerdiği toplam tür sayısı açısından Türkiye’de ikinci sıradadır. Üçüncü sırayı yaklaşık 310 ende-
mik türle Ballıbabagiller (Labiatae) familyası alır. Endemik tür sayısı bakımından en zengin cins
yaklaşık 250 türle gevendir (Astragalus). Bu cinsi sırasıyla 175 türle sığırkuyruğu (Verbascum), 115
endemik türle peygamber çiçeği (Centaurea), 66 türle Hieracium takip etmektedir. Bununla bir-
likte tür sayısı az olmasına rağmen Türkiye’de yayılış gösteren tüm türleri endemik olan Ebenus
(14 tür) ve Bolanthus (6 tür) cinslerinin endemizm oranı %100’dür.

Türkiye endemik türler açısından zengin olduğu gibi endemik cinsler açısından da zengin sayı-
lır. Bir türle temsil edilen ve endemik olan cinsler Kalidiopsis ve Cyathobasis (Chenopodiaceae),
Phryna ve Thurya (Caryophllaceae), Physocardamum ve Tchihatchewia (Cruciferae), Nepheloch-
loa ve Pseudophleum (Buğdaygil-Gramineae), Dorystoechas (Labiatae), Sartoria (Leguminosae),
Crenosciadium, Ekimia, Postiella ve Aegokeras (Umbelliferae)’dır.

Bitki coğrafyası bölgeleri arasında Iran Turan bölgesi en çok endemik tür barındırır. Bunu Akdeniz
ve Avrupa-Sibirya bitki coğrafyası bölgeleri takip eder. Coğrafik bölgeler arasında ise 800 kadar
tür ile en çok endemik tür Akdeniz Bölgesinde bulunur, bunu 380 türle Doğu Anadolu, 280 türle
İç Anadolu takip eder.

Türkiye endemik bitkiler açısından çok zengin olmasına rağmen, zenginliği oluşturan bu türlerin
bazıları ciddi tehditlerle karşı karşıyadır. Dünya Doğayı Koruma Birliği’nin (IUCN 2001) kriterlerine
göre endemik türlerimizin yaklaşık 600 kadarı “Çok tehlikede CR”, 700 kadarı da “Tehlikede EN”
kategorisinde yer almaktadır. 1992-1997 yılları arasında yapılan ve mülga DPT tarafından destek-
lenen “Türkiye Endemik Bitki Projesi” sonucunda birçok endemik bitkinin tohumu toplanarak,
Ege Tarımsal Araştırmalar Enstitüsünde bulunan Menemen Gen Bankasında koruma altına alın-
mıştır.

253