Page 258 - 7.turkiye_cevre_durum_raporu-20251219134410

Nesli Tehlikede Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşmesi
(CITES) Belgesi, sözleşme ek listelerinde yer alan yabani hayvan ve bitki türlerinin canlı, ölü veya
bunlardan elde edilmiş kolaylıkla tanınabilir parça ve türevlerinin ithalatını, ihracatını, yeniden
ihracatını veya denizden girişini sözleşmede belirtilen bazı şartların yerine getirilmesi ile düzen-
lenen izin belgesidir.

Ülkemizde toplanan/avlanan tıbbi sülük türleri ve yılan balığı için yıllık ihracat kotası yetkili yö-
netim mercii olan TOB Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü ve bilimsel mercii olan Türkiye
Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) ile birlikte belirlenmekte ve TOB Balıkçılık ve
Su Ürünleri Genel Müdürlüğünce ilan edilerek takibi yapılmaktadır.

Yılan balığı ihracat kotasının kullandırılması ve tıbbi sülük ihracat kotasının tahsisi ile CITES Bel-
gesi düzenlenmesine ilişkin esasların belirlendiği tebliğler hazırlanarak Resmi Gazete’de yayım-
lanmıştır. Ayrıca nesli tehlike altında olan su ürünleri Ülkemizin de üyesi olduğu kuruluşlar ve
bilimsel çalışmalar neticesinde belirlenerek koruma altına alınmaktadır.

E.1.3.Türkiye’de Genetik Çeşitlilik

Bitki genetik çeşitliliği hem Türkiye, hem de Dünya tarımı için çok önem arz etmektedir. Türkiye
bitki genetik kaynakları yönünden çok özel bir konumda bulunmaktadır. Vavilov’un açıklamış
olduğu çeşitlilik ve orijin merkezlerinden Akdeniz ve Yakın Doğu Merkezleri, Türkiye’de örtüş-
mektedir. J. Harlan’a göre Türkiye’de 100’den fazla türün geniş değişim gösterdiği, 5 mikro-gen
merkezi bulunmaktadır ve çok sayıda önemli kültür bitkisi ve diğer bitki türlerinin orijin ya da
çeşitlilik merkezidir.

Türkiye, Akdeniz ve Yakın Doğu olmak üzere; iki önemli Vavilovyan gen merkezinin kesiştiği nok-
tada yer almaktadır.

y Trakya-Ege Bölgesi: Ekmeklik Buğday, Durum Buğdayı, Poulard Buğdayı, Değnek Buğdayı, Kü-
çük Kızıl Buğday, Mercimek, Nohut, Kavun, Burçak, Acıbakla ve Yonca.
y Güney - Güneydoğu Anadolu: Çift Taneli Buğday (Tritucum Dicoccum), Küçük Kızıl Buğday,
Aegilops Speltoides, Kabak, Karpuz, Salatalık, Fasulye, Mercimek, Bakla, Üzüm Asması ve Yem
Bitkileri.
y Samsun, Tokat, Amasya: Çok sayıda meyve cinsi ve türü, Bakla, Fasulye, Mercimek ve hayvan
yemi olarak kullanılan çeşitli baklagiller.
y Kayseri ve çevresi: Badem, Elma, Bezelye, Meyve Türleri, Üzüm Asması, Mercimek, Nohut,
Kaba Yonca (Alfalfa) ve Evliyaotu.
y Ağrı ve çevresi: Elma, Kayısı, Kiraz, Vişne, Yem Baklagilleri ve Karpuz.

Bu iki ayrı gen ve çeşitlilik merkezinin örtüştüğü yerde bulunan Türkiye’nin gen ve orijin merkezi
olduğu bazı kültür bitkileri şöylece sıralanabilir: Triticum, Hordeum, Secale, Avena, Linum, Alli-
um, Cicer, Lens, Pisum, Medicago ve Vicia. Türkiye’de buğdayın (Triticum ve Aegilops) 25, arpanın
(Hordeum) 8, çavdarın (Secale) 5 ve yulafın (Avena) da 8 adet yabani akrabası vardır.

Türkiye yemeklik tane baklagiller ve yem bitkilerini yabani akrabaları bakımından da zengindir.
mercimeğin (Lens) 4, nohutun (Cicer) 10, üçgülün (Trifolium) 11 tanesi endemik olmak üzere 104,
yoncanın (Medicago) 34, korunganın (Onobrychis) 42, fiğin (Vicia) 6 tanesi endemik olmak üzere

257